Akcja pod Arsenałem – Pamiętamy !

March 26th, 2012 | Posted by Bartek in Historia

Z Wikipedii, Wolnej Encyklopedii:

   Akcja pod Arsenałem (26 marca 1943) – jedna z najważniejszych akcji zbrojnych Grup Szturmowych Szarych Szeregów (pod kryptonimem “Meksyk II”), w trakcie której uwolniono harcmistrza Jana Bytnara “Rudego” oraz 25 innych więźniów politycznych, przewożonych z siedziby gestapo przy Alei Szucha na Pawiak. Miała ona miejsce pod warszawskim Arsenałem (skrzyżowanie ulic Bielańskiej i Długiej). Akcją dowodzili: całością Stanisław Broniewski “Orsza”, a bezpośrednio Tadeusz Zawadzki “Zośka”. W akcji został ciężko ranny Maciej Aleksy Dawidowski “Alek”.

Operacja opisana została dokładnie w książkach Kamienie na szaniec (1943) Aleksandra Kamińskiego i Akcja pod Arsenałem (1983) Stanisława Broniewskiego oraz zekranizowana w filmie Akcja pod Arsenałem w reżyserii Jana Łomnickiego (1977).

Spis treści

[ukryj]

Geneza[edytuj]

W nocy z 18 na 19 marca 1943 gestapo aresztowało komendanta Hufca Praga, Henryka Ostrowskiego ps. “Heniek”. W jego mieszkaniu znaleziono liczne materiały świadczące o jego działalności oraz prawdopodobnie notatki Jana Bytnara “Rudego”. “Heniek” został poddany torturom. Z tego co obecnie wiadomo, nie zdradził niczego Niemcom, a wszystkie informacje, jakie mieli, uzyskali z jego notatek. “Rudemu”, aby wydobyć od niego zeznania, Niemcy mówili, że “Heniek” załamał się. Aleksander Kamiński, autor Kamieni na szaniec, nie miał dostępu do tych informacji i dlatego opisał w nich “Heńka” jako zdrajcę.

Akcja[edytuj]

W wyniku śmiałego ataku uwolniono 25 więźniów, w tym “Rudego” i “Heńka”, oraz 6 kobiet. Dwóch akowców zostało ciężko rannych (jak się okazało – śmiertelnie), a jeden schwytany i później rozstrzelany. Czterech niemieckich okupantów zostało zabitych (załoga spalonej więźniarki gestapo i policjant z ulicy), a 9 rannych. “Rudego” przeniesiono do oczekującego samochodu, który odjechał z miejsca akcji.

Uczestnicy akcji[edytuj]

Grupa “Atak”

Grupa “Ubezpieczenie”

Tylko jedenastu uczestników akcji dożyło końca II wojny światowej. Dwóch z nich zostało zamordowanych w Polsce Ludowej już po wojnie, przez UB. Dowódca grupy, Tadeusz Zawadzki, zginął 20 sierpnia 1943 w czasie rozbicia strażnicy granicznej w miejscowości Sieczychy. Odbity “Rudy” zmarł 30 marca 1943 (tego samego dnia co “Alek”) na skutek obrażeń zadanych przez gestapowców w czasie przesłuchania. Obaj oprawcy “Rudego” zostali później straceni przez Szare Szeregi.

Reperkusje[edytuj]

W odwecie za “Akcję pod Arsenałem”, 27 marca 1943 r. na dziedzińcu Pawiaka rozstrzelano 140 więźniów.

Bibliografia[edytuj]

Linki zewnętrzne[edytuj]

  • Opis akcji w oparciu o źródła
  • Rajd Arsenał – ogólnopolski rajd harcerski organizowany przez Hufiec ZHP Warszawa-Mokotów w celu upamiętnienia Akcji pod Arsenałem
  • Rajd Meksyk – ogólnopolski rajd harcerski organizowany przez Środowiska Związku Harcerstwa Rzeczypospolitej

You can follow any responses to this entry through the RSS 2.0 You can leave a response, or trackback.

Leave a Reply

Your email address will not be published.